Historia - kaplica pomenonicka

Dzieje kaplicy

W dzielnicy Gdańska, na zachód od zabytkowego centrum starego Gdańska, u podnóża Biskupiej Górki oraz Grodziska, rozciąga się wąski pas terenu obecnie noszący nazwę Podgórza. Po stronie południowej, koło torów kolejowych, znajduje się mała uliczka nosząca po dziś dzień nazwę Menonitów. Nad skarpą zaś znajduje się niewielkich rozmiarów – jak na kościół - klasycystyczna budowla. Na jego ścianie widnieje tablica informująca, że jest to budowla zabytkowa.

Kościół Menonitów w Gdańsku, powstały w 1818-19 roku jest największą zachowaną budowlą pomenonicką na obszarze Europy Wschodniej. Stanowi dzieło przybyłych tutaj z Niderlandów jeszcze w drugiej połowie XVI w. osadników menonickich, którzy na początku XIX w. (1808) zjednoczyli się w jedną gminę. Kościół posiada unikatowe wartości dla miasta Gdańska, jak również całego Pomorza Gdańskiego, przejawiające się w architekturze świątyni oraz jej malowniczym położeniu. Dodatkową wartością jest czytelny w wielu miejscach (forma, konstrukcja i detal) "biblijny styl" starej budowli, wyraźnie odnoszący się do dobrej tradycji kultury menonickiej.

W okresie wojennym wierni gminy menonickiej zmuszeni byli opuścić Gdańsk, nigdy już tu nie powracając. Po wojnie kaplica została przejęta przez Skarb Państwa, co nie zatrzymało jednak szybko postępującego procesu dewastacji i rozkradania elementów wyposażenia wnętrza.

W 1947 roku obiekt przekazano Kościołowi, który podjął się odremontowania zniszczonej już w 75% kaplicy. Dzieło to przerwała fala aresztowań przez Urząd Bezpieczeństwa, jaka dotknęła Kościół (również Zbór w Gdańsku) w 1950 roku. Odbudowę wznowiono w 1953 roku. W znacznej mierze umożliwiły ją środki pozyskane ze Światowej Rady Kościołów oraz Skarbu Państwa.

W dniu 29 czerwca 1958 roku odbyło się uroczyste otwarcie i poświęcenie przez Słowo Boże i modlitwę, kaplicy Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w Gdańsku przy ul. Menonitów 2. Uroczystość ta, była ukoronowaniem ciężkiej i wytrwałej pracy członków zboru, którzy poświęcali swoje siły, czas i umiejętności, by móc zgromadzać się w obszernej kaplicy.

Decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, z dnia 15.10.1973 r. z uwagi na swoje walory architektoniczne i unikatowość wśród gdańskich budowli sakralnych (jest jedynym klasycystycznym kościołem w Gdańsku), dawny kościół menonitów, wpisany zostaje do rejestru zabytków.

W 1987 roku, po rozwiązaniu Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego i usamodzielnieniu tworzących go kościołów, jego formalnym właścicielem staje się Kościół Zielonoświątkowy, Zbór w Gdańsku.